KyrSEFF өнөктөш банктардын мыкты насыя адистерин аныктады

KyrSEFF туруктуу энергияны каржылоо программасы 2020-жылдын аягында Кыргыз Республикасында энергияны жана ресурстардын натыйжалуулугун жогорулатуу боюнча “жашыл” долбоорлор менен иштөөнүн мыкты көрсөткүчтөрүн көргөзө алган өнөктөш банктарынын (Демир Кыргыз Эл аралык Банкы, Кыргыз Инвестициялык жана Кредиттик Банкы (KICB), ААК “Оптима Банк”, ЖАК “Компаньон Банк”, ЖАК “Биринчи МикроФинансылык Компания”) насыя адистеринин ортосунда улуттук сынактын жыйынтыгын чыгарды.

Эске сала кетсек, 2013-жылы Европа Биримдиги жана Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү Банкы насыялык куржуну 55 миллион АКШ долларын түзгөн KyrSEFF программасын ишке киргизди. Европа Биримдиги программанын алкагында энергияны жана ресурстарды үнөмдөө иш-чараларын ийгиликтүү жүзөгө ашыруу жана бекер техникалык колдоо көрсөтүү үчүн 16 миллион евро грант бөлгөн.

Программа ишке киргенден баштап (2013-2020-жылдар) биздин республиканын 163 бизнес-субъекттери, 24 көп кабаттуу үйлөрү жана 2994 тургундары энергияны жана ресурстарды үнөмдөөчү долбоорлорду ишке ашыруу үчүн инвестициялык колдоого ээ болушту. Жалпысынан, бул 3181 долбоор, алардын жалпы суммасы 50,37 млн ​​АКШ долларын чапчыган.

KyrSEFF программасынын алкагында долбоорлорду каржылоо жергиликтүү өнөктөш банктар аркылуу жүргүзүлөт. Насыячыларга жаңы “жашыл” өнүмдү жайылтуу, энергияны үнөмдөө, жашоо сапатын жакшыртуу жана айлана-чөйрөнү сактоо боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүү боюнча оңой эмес тапшырма берилди. Бүгүнкү күндө KyrSEFF өнөктөш банктарынын насыя адистери үйдү жылуулоо үчүн энергияны үнөмдөөчү материалдарга болгон талаптарды жетиштүү деңгээлде билишет, ишкерлерге энергияны үнөмдөөчү жабдууларды орнотууга, суу тазалоочу курулмаларды жана башка калыбына келүүчү энергия жабдууларын колдонуунун актуалдуулугу жана инвестиция кылуунун артыкчылыктары жөнүндө айтып бере алышат деп ишенимдүү айта алабыз.

«Насыя адистери “ жашыл ” технологиялар жаатында билимин жогорулатуу жана ушул багытта насыя берүү боюнча кардарлар менен иштешүүгө жардам берүү боюнча KyrSEFFтин тренингдеринен үзгүлтүксүз өтүп келишти. Банк кызматкерлеринин арасында ушундай сынакты уюштуруу менен KyrSEFF программасы банк кызматкерлерине сыйын билдирет, себеби алардын ар бири өз жөндөмүнө жараша калктын энергияны үнөмдөө маданиятын калыптандырууга жана каржылык сабаттуулугун жогорулатууга салым кошушту », – деди долбоордун жетекчиси Нурзат Абдырасулова.

Улуттук конкурс эки номинация боюнча өз ишинде мыкты натыйжаларды көрсөткөн, эмгекчил насыялык адистерди  аныктоого мүмкүндүк берди:

  • “Турак жай долбоорлору” категориясында “Мыкты насыялык адис”
  • “Бизнес долбоорлор” категориясында “Мыкты насыялык адис”

Жыйынтыгында, Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы, Европа Биримдиги жана KyrSEFF өкүлдөрүнөн турган сынак комитети ар бир өнөктөш банктан 2 катышуучудан  – 10 жеңүүчү аныктап, аларга дипломдор жана баалуу сыйлыктарды тапшырышты. Ошону менен бирге  20 насыя кызматкери ыраазычылык кат жана белектер менен сыйланышты.

Евробиримдик Кыргызстандагы “Жашыл” долбоорлорду колдоону улантмакчы

Бул тууралуу Кыргызстандагы туруктуу энергияны каржылоо (KyrSEFF) программасынын долбоорлору менен Ош облусундагы таанышуу учурунда Европа биримдигинин Кыргызстандагы элчиси Эдуард Ауэр мырза билдирди.

Белгилей кетүүчү нерсе, Европа Бирлиги Жашыл келишим стратегиялык планын EU Green Deal кабыл алган, ага ылайык, жашыл экономиканы өнүктүрүү, айлана-чөйрөнү коргоо, энергияны үнөмдөөчү технологияларды колдонуу дүйнө жүзү боюнча Европа Бирлигинин алкагындагы иш-аракеттердин негизги артыкчылыктарынын бири болуп калды.

2013-жылы Европабиримдиги жана Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү Банкы Кыргызстандагы “жашыл” инвестиция каражаттарын энергонатыйжалуулукка жана айлана-чөйрөнү сактоого стимул берүү үчүн күчтөрүн бириктиришкен. Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү Банкы насыялык куржуну 55 миллион АКШ долларын түзгөн KyrSEFF программасын ишке киргизди. Европа Биримдик эң мыкты жана жеткиликтүү технологиялардын принциптерине өтүү үчүн мотивациялык гранттык колдоо көрсөтүүнү жана 16 миллион евро өлчөмүндө бекер техникалык колдоону өз мойнуна алган. Бүгүнкү күндө KyrSEFF программасынын алкагында, турак жай жана ишкердик чөйрөсүндө энергияны жана ресурстарды сактоо боюнча 2050дөн ашуун долбоор жалпы суммасы 6,65 млн АКШ долларын түзгөн гранттык колдоону алышты.

Энергонатыйжалуу технологияларды ишке киргизүү, колдонуу жана өнүктүрүү – Евробиримдиктин жашыл экономиканы өнүктүрүү планынын маанилүү элементтеринин бири. Энергетикалык ресурстарды кылдат жана натыйжалуу пайдалануу өтө маанилүү. Ошондуктан Евробиримдик бүткүл дүйнө боюнча бул багытта өз ишмердигин өнүктүрүүсү – ал жактын потенциалы жана зарылдыгы бар экенин далилдейт. Европа Биримдиги менен Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын колдоосу аркылыуу ишке ашып жаткан KyrSEFF долбоору Кыргызстандагы жашыл экономиканын жана энергетикалык натыйжалуулук боюнча иш алып баргандардын сап башында. Алар мыкты жыйынтыктарды көрсөтүү менен ушул артыкчылыктарды бүткүл өлкөгө жайылтууда. Долбоорду колдоого жана , мындан ары биргелешип иштөөгө кубанычтабыз жана даярбыз”- дейт Эдуард Ауэр мырза.

Кыргыз Республикасында KyrSEFF программасынын алкагында  2013-жылдан 2020-жылга чейинки мезгил аралыгында 3118 ден ашык долбоорлор жергиликтүү өнөктөштүк банктар аркылуу каржыланды, ал бир жылда 178 863 МВт саатты керектөөнү азайтууга жана 113 027м3 сууга жана жылына атмосферага 62 339 тоннага зыяндуу заттардын азайышын шарттайт.

Белгилеп айта кетүүчү нерсе бүгүнкү күнү KyrSEFF программасын активдүү малыматтык-билим берүү иштеринен улам калктын арасында энергия үнөмдөө адаты акырындык менен калыптанып келе жатат. Керектөөчүлөрдүн арасында ресурстарды натыйжалуу пайдалануу – бизнести пландаштыруу жана үй курууда өтө маанилүү компонент экендигин так түшүнүү жыл санап өсүүдө.

Ош шаарындагы иш-сапары учурунда Европа биримдигинин Кыргызстандагы элчиси Эдуард Ауэр мырза  KyrSEFF программасынын алкагында каржылоого ээ болгон эки ийгиликтүү бизнес долбоор менен жакындан таанышты. Ал ийгиликтуу долборлор:” “Дольче Вита” рестораны жана дары-дармек препараттарын сактоочу  “Дармек Фарм”  заманбап кампасы. “Дольче Вита” ресторанынын ээси Тимур Ибраимов жана ОсОО “Дармек Фарм”дын  директору Заир Киргизбаев сыймыктануу менен ишке ашкан  долбоорлору менен тааныштырышты жана дагы  Евробиримдикке Ата-мекендик ишкердикти өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн ыраазычылктарын билдирип өтүштү. “ KyrSEFF программасынын комплекстүү мамилеси жана анын алкагында берилүүчү кредиттик-инвестициялык каражаттар, акысыз техникалык жардам жана гранттык субсидия “жашыл” долбоорлорду жана ишканаларды жаңылоону  жүзөгө ашырууда ролу чоң” – деп баса белгилеп өтүштү. Ошону менен бизнес секторунун атынан Кыргызстанда мындан ары дагы программаны активдүү ишке ашыруу иштери жүргүзүлөрүнө  үмүт артаарын айтышты.

Ош шаарынын тургуну Динара Азимбекованын жылууланган үйү

Динара Азимбекованын үй-бүлөсү бир нече жыл мурун Ош шаарынан аянты 100 чарчы метрди түзгөн жер там сатып алышкан. Үй эски ыкма менен курулгандыктан, кыштын келиши менен ал жакта бир-эки жума жашаган соң, үй-бүлө көп кабаттуу үйдөгү жылуу батирине кайтууга аргасыз болгон.

“Күнүнө 5-6 чака көмүр менен жылытып жаттык, бирок изоляциясы жок үй өзүнүн кесептетин көргөздү. От жагып турбаса үй дароо муздап баштачу. Мунун себеби жылуулуктун эски жыгач терезелерден, жылууланбаган полдордон, дубалдардан жана шыптардан чыгып кетүүсүндө экендигин түшүндүк. Жай мезгилинде дагы  абал жакшы болгон жок, дубалдардын тез ысып кетүүсүнөн улам үйдүн ичи абдан ысык жана үп болуп кетчү. Ошондуктан биз жылуулук изоляциясы менен капиталдык оңдоп – түзөөнү чечтик”, – дейт Динара Азимбекова.

KyrSEFF туруктуу энергетикалык каржылоо программасынын 1 000 000 сом өлчөмүндөгү каржылык жардамы менен Динара эже терезелерди (энергияны үнөмдөгөн айнек блоктору бар 5 камера), тышкы дубалдарын (көмүртек 5 см), полун (көмүртек 5 см) жылуулады, шып (минералдык пахта 10 см) жана күбөлөндүрүлгөн меш орнотту.

«Жылуулук изоляциясы жүргүзүлгөндөн кийин, энергияны үнөмдөөчү терезелер, сертификаты бар от казан орнотулгандан баштап, абал түп-тамырынан өзгөрдү. Азыр өзүбүз айткандай “Термос үйүбүз” жылытылбаса дагы жылуулукту кармап турат. Бардык бөлмөлөр ыңгайлуу температурада болгондуктан, кышында жеңил киймчен эле жүрдүк. Жылуу үйдө жашоо кандай гана сонун ырахат тартуулайт, ал тургай маанайын дагы жакшырат экен ”,- деп кубанычы менен Динара Азимбекова бөлүшүп өттү.

Ийгиликтүү жүзөгө ашырылган энергияны үнөмдөөчү долбоор үчүн Динара Азимбекова Европа Бирлигинен 2606,96 АКШ доллары өлчөмүндө грант алууга жетишти.

Бүгүнкү күндө Динара эженин изоляцияланган үйү жалпы коңшулар үчүн мыкты мисал болууда, жана дагы анын үйүнө келген бардык кошуналар, достор жана туугандары өзүлөрүнүн үйлөрүнө дагы энергияны үнөмдөөчү чараларды киргизүүнү эңсешүүдө, бул өлкөнүн түштүгүндө энергияны үнөмдөөнү өнүктүрүүгө жана экологиясын сактоого белгилүү салым кошууда.

KyrSEFF консультанттарынын айтымында, үй ээси ишке ашырган иш-чаралар жыл сайын электр энергиясын 55,478 кВт/саатка үнөмдөөдө жана CO2 нин көлөмүн жылына 37340 килограммга азайтууда.

Ош шаарында энергонатыйжалуу ресторан иш алып барууда

Ош шаарынын тургуну Тимур Ибраимов көп жылдан бери  заманбап талаптарга жооп берген италия ашканасындагы  ресторанын ачууну кыялданып келген.

“Ош шаарында көп түрлүү коомдук тамактануу жайлары бар. Андыктан италия ашканасы менен ресторан ачууну көптөн бери ойлоп жүргөм. Көп жылдан берки  досум – Бишкектеги Dolce Vita ресторандар тармагынын ээси Джорджио Фонтананын колдоосу менен үч жыл мурун кыялымды орундата алдым. Белгилей кетүүчү нерсе, биз тамак-аш үчүн 50% азыктарды (макарон, пицца соустары ж.б.) Италиядан импорттойбуз. Оштун тургундары  жана коноктору бул жаңылыкты кубаныч менен кабыл алышты, бүгүн биздин ресторыбыздын гурмандары жана туруктуу кардарлар бар, мен бул нерсеге  чексиз кубанычтамын “- дейт Тимур Ибраимов.

Сүйлөшүүдө Тимур ресторандын үч кабатту имаратта шашылыш түрдө ачылганын, анын биринчи кабаты иштебегендигин жана пиво чыгарганга ылайыкталганын айтып өттү. Имарат мурда жылууланган эмес, ошондуктан аны жылытууга көп акча коротулган, бул баштапкы бизнес үчүн өтө кымбатка эле. Мындан тышкары, суу менен камсыздоо дагы үзгүлтүккө учураган учурлар болгон. Ошондуктан, ресторандын эл аралык стандарттарга шайкештиги жөнүндө айтуу мүмкүн эмес эле жана дагы  ресурстарды үнөмдөөгө алып келе турган инновациялык чечимдерди ишке ашыруу үчүн инвестиция талап кылынган.

Ресторатордун өздүк каражаты жетишсиз болгондугуна байланыштуу, ишкер KyrSEFFтин туруктуу энергетиканы каржылоо программасынан 85 577,61 АКШ доллары өлчөмүндөгү насыялык колдоо алууну чечкен.

Натыйжада, “жашыл инвестициялар” энергияны үнөмдөөчү чечимдердин бардык комплексин ишке ашыруу үчүн колдонулган.

“Комплекстүү энергияны үнөмдөөчү долбоорду жүзөгө ашырууга чейин электр энергиясын колдонууга гана айына 140 000 сомго чейин акча коротчумун. KyrSEFFтин каржылык колдоосунун жардамы менен мен светодиоддук лампаларды, суу сактоочу бактарды, суу эсептегичти жана фильтрди, ВРС- системасын (жылытуу, муздатуу, желдетүү) орнотуп, биринчи кабатын жылуулап, акыры Германияда чыгарылган пиво жасоого жабдыктарды (Schulz Brewery) койдурттум. Бүгүнкү күндө эле электр энергиясына болгон жеке чыгымдар айына 80 000 сомго чейин төмөндөтүлүп, бардык кабаттар жылуу жана ыңгайлуу болуп калды ”, – деп бөлүшүп өттү Тимур Ибраимов.

Баса белгилей кетүүчү нерсе, Dolce Vita ресторанында жүзөгө ашырылган иш-чаралар канааттандырарлык деп табылып, энергияны үнөмдөө боюнча бардык талаптарга жооп берген. Учурда Тимур Ибраимов керектүү документтерди KyrSEFF командасынын кароосуна тапшырды жана Европа Биримдигинин грантын күтүүдө.

KyrSEFF консультанттарынын эсептөөлөрү боюнча, энергияны үнөмдөө боюнча иш-чаралардын натыйжасында  ишкер жылына 184 МВт / саат көлөмүндө энергияны үнөмдөп, жылына зыяндуу CO2 атмосферага  чыгарылышын 10,4 тоннага чейин кыскарткан, ошондой эле жылына 1814 м3 көлөмүндө сууну үнөмдөйт.

Жылытуу системасы жок – жылуу үй!

Ош облусунун Гүлчө айылында аскер кызматкерлеринин үй-бүлөлөрүн убактылуу турак-жай менен камсыз кылган аскер шаарчасы бар. “Убактылуу” деп өзү эле айтып тургандай, аскер кызматкелери пенсияга чыкканга чейин жеке үй алуулары абзел. Буга мисал катары биздин кардарыбыз Эллада Мырзаклованын үй-бүлөөсүн алсак болот.

Эллада айымдын жолдошу аскер адамы, ал бир жыл мурун пенсияга чыккан. Жолдошу кызмат өтөп бүткөндүгүнө байланыштуу анын үй-бүлөсү кызматтык батирди бошотушу керек болгон. Туура үч жыл бою алар Гүлчө айылынан алынган 8 сотых жер тилкесине жаңы үй куруу менен алектенип жүрүшкөн. Ошого байланыштуу Мурзакуловдордун үй-бүлөөсүнүн маселеси бактыга жараша тез чечилген.

“Жолдошум экөөбүз тең мамлекеттик кызматкер болгондугубузга байланыштуу, айлыктарыбыз аз. Курулушту бүтүрүүгө каражатыбыз жетишсиз болуп жатты. Биз банктан насыя алалы деп, алардын шарттарын кылдаттык менен узак убакыт изилдеп жүрдүк. Банктардын биринде KyrSEFF туруктуу энергетикалык каржылоо программасынын алкагында үйдү жылуулоого пайдалуу инвестиция алса боло тургандыгын айтып беришти. Биз толук маалымат алган соң, үй-бүлөлүк кеңеште жылуулук изоляциясынын бардык талаптарына жооп берген жаңы үйдү жылуулоо үчүн насыя алууну чечтик”,- дейт Эллада Мырзакулова.

Алынган 500 миң сомдук насыя энергияны үнөмдөгөн эки кабаттуу  терезелерди орнотууга, шыптын, полдун жана дубалдардын минералдык пахтадан жасалган изоляциясына жумшалган. Жогоруда аталган иш-чаралардын ишке ашырылышы, үйдө жылуулук тутумунун жоктугуна карабастан + 22 градуска чейинки эң ыңгайлуу температураны сактоого мүмкүндүк бере алды.

«Чындыгында, жаңы үйүбүздө жылытуу системасы жок, быйыл кыштан жылыткычтардын жардамы менен чыктык. Кыштын эң суук айларында электр энергиясы менен жылытуу үчүн айына болгону  2000 сом гана төлөдүк. Үйдүн туура жылуулоонун натыйжасында бардык бөлмөлөр жылуу кармалды », – дейт Эллада эже.

2021-жылдын январь айында Мурзакуловдордун үй-бүлөсү энергияны үнөмдөө чараларын ийгиликтүү жүзөгө ашыргандыгы үчүн Европа Биримдигинен 963,58 АКШ доллары өлчөмүндө грант ала алышкан. Эллада Мурзакулова келип түшкөн каражатты жылуулук тутумун орнотууга жумшоону пландап жатат.

KyrSEFF консультанттарынын эсептөөлөрү боюнча, Мурзакуловдордун үй-бүлөсү тарабынан жүзөгө ашырылган энергияны үнөмдөө иш-чаралары жылына 14,3 МВт / саат сактоого жана CO2 көлөмүнүн жылына 7,54 тоннага азайткан.

Айлана чөйрөнү сактоого ар бир адам милдеттүү

Жаз айын – кыштын суугунан жана бүткүл Бишкекти каптаган түтүндөн кийин тосуп алуу кандай гана кубанычтуу. Быйылкы кыш экологиялык кырдаалды сактап калуу үчүн “жашыл” чечимдерди ишке ашыруу боюнча токтоосуз чараларды көрүү зарылдыгын дагы бир жолу тастыктады.

Белгилей кетүүчү жагдай, экологиянын начарлашына сенсация жараткан – ЖЭБ гана күнөөлүү эмес, негизги үлүш жеке секторлорго, борборубузду тыгыз курчоого алган жаңы имараттарга туура келет. Бардыгыбызга белгилүү болгондой турак-жайды отун жылытуу, анын жаңы партиясын талап кылууда жана бул Бишкекти каптап келе жаткан түтүндүн пайда болушуна кошумча себеп болууда.

Адистердин айтымына таянсак, эгерде бул көйгөй жакын арада чечилбей турган болсо, анда борбор калаанын жашоочулары жакынкы жылдары таза эмес абанын зыянын аябай тартчудай.

Ошону менен бирге Кыргызстан энергетика жана ресурстарды үнөмдөө боюнча жасалган иш-чаралар менен мактана албайт. Бирок буга чейин болгон көйгөйлөргө карабастан, KyrSEFF туруктуу энергетикалык каржылоо программасынын алкагында жакшы жетишкендиктерге жеткендигин белгилөө биз үчүн абдан кубанычтуу. Европа Реконструкциялоо жана Өнүктүрүү Банкы тарабынан иштелип чыккан жана Европа Биримдигинин  гранттары менен коштолгон программа жүздөгөн бактылуу үй ээлеринин үйлөрүн жылуулап, ошону менен бирге үй-бүлөлүк бюджетин үнөмдөлүшүнө, айлана-чөйрөнү сактап калууга салым кошууда.

Алмаз Чоюбеков Бишкек шаарынын Ынтымак жаңы конушунда жашайт. Ал 140 чарчы метр аянттагы үйүнө 12 жыл мурун өз колу менен жасалган жылытуу системасын орноткон. Анын айтымында, ушул убакытка чейин үйдү жылытууда көйгөйлөр жаралган эмес. Бирок, 2020-жылдын декабрь айы үй ээсинин жана анын үй-бүлөсүнүн эсинде көпкө сактала тургандай болгон.

“Кыштын кыраан чилдесинде биз өтө жагымсыз бир окуяга туш болдук, үйдөгү отун меши жарылып кетип биз үй-бүлөөбүз менен жылуулуксуз калдык. Аргасыздан аларды туугандарга көчүрүп бардым, ал эми өзүм чечим издей баштадым. Эски жылуулук системасын тактап айтканда мешти алмаштыруу керек экендигин негизи билчүмүн, бирок ошол кышта бул ишти улам артка жылдыра бергендигиме абдан өкүнүп калдым. Мешти амаштырууга жеке каражаттарыбыз жетишсиз болгондугуна байланыштуу, банктан насыя алуу үчүн кайрылып, ал жактан KyrSEFF программасынын каржылоосу жөнүндө маалымат биле алдым. KyrSEFF программасынан 140 миң сом алдым, анын 57 миңине газ мешин  орнотуп, калганын түтүктөрдү алмаштырууга жумшадым “, – дейт Алмаз Чоюбеков.

Ынтымак жаңы конушу газ менен камсыз болгон аймакка кирет, жергиликтүү тургундар көгүлтүр отту негизинен тамак-аш даярдоодо колдонушат. Бирок Европа Биримдигинин гранты менен KyrSEFFтин каржылоосунун аркасында сертификатталган меш орнотуу  менен жылуулукка колдонуу мыкты жана жеткиликтүү чечим болду.

“Газ меши экологиялык жактан кыйла таза жана ошону менен бирге үйүбүз ыңгайлуу жана жайлуу болуп калды. Азыркы убакта биздин үй энергетикалык көз карандысыздыка ээ жана электр энергиясынын өчүрүлгөнүнө карабастан, жылуулук сакталып турат. Биз өзүбүз каалаган ыңгайлуу температураны жөнгө сала алабыз жана дагы  жаратылышты булгаган түтүн чыкпайт. Мени эң кубандырган нерсе – KyrSEFF программасынын алкагында энергияны үнөмдөөчү долбоорду ийгиликтүү жүзөгө ашыруу үчүн алган 20 000 сомдук грант”,деп бөлүштү Алмаз  Чоюбеков.

Дүйнөдөгү абанын сапаты боюнча  IQAir платформасынын маалыматына таяна турган болсок, 2020-жылдын декабрь айында Бишкек 246 көрсөткүчү менен ири шаарлардын арасында биринчи орунду ээледи. Бул көрсөткүч абанын  сапаты боюнча “Абдан зыяндуу” категориясына киргизилген. Биздин кардарыбыз жана бул окуянын каарманы Алмаз Чоюбековдун кылган иш- аркеттери – бул өлкөнүн ар бир жаранынын колунан келе турган айлана чөйрөнү коргоонун жөнөкөй мисалы. Ошол эле учурда, жаз-жай мезгилинде энергияны үнөмдөөчү чараларды ишке ашыруу маанилүү жана эң туура, антпесе, мындай окуя ар бир адамдын башына түшүшү толук ыктымал.

Жылуу үй – бакубат карылык

Нарын облусунун Кочкор районунун Кара-Суу айылында 1000ге жакын үй-бүлө жашайт. Кирешенин негизги булагы болуп ири мүйүздүү мал эсптелингендиктен, жарандардын жашоо деңгээли малдын санына жараша аныкталат. Ар бир үй-бүлөнүн максаты малдын санын көбөйтүү болгондуктан, көпчүлүк жарандар дал ушул тармакка инвестиция кылууда. 

Үч жыл мурун Касымкуловдордун үй бүлөсү 70-жылдары салынган эски үйүнө оңдоп-түзөө иштерин жасоону чечишкен.Үйдүн кожоюну курулуштагы маанилүү жетектөө иштерин энергияга бай жубайы-Эркинбүбү апага тапшырган. Эркинбүбү апа борбор калаабызга курулуш материалдарын алууга келген. Бирок тилекке каршы ремонт учурунда куруучулар дубалдарды тазалап жатып,ал жактагы чон жаракалардын бар экендигин кабарлашкан. (Балким бул эпицентри ушул айылдарга жакын болгон 6,6 баллга жеткен жер титирөөнүн ( 26.12.2006) себебинен болгон). Эски үйдүн авариялык абалда экендиги белгилүү болгон соң, көпкө ойлонбой жаңы үй куруу чечимине келишкен.

Биринчи жылы үйдүн фундаменти куюлган,экинчи жылы-дубалы тургузулуп, ал эми үчүнчү жылы 2020-жылдын жаз айында үйдун кожоюну Кулбек байке айылдын чогулуштарынын биринде туруктуу энергияны каржылоо программасы KyrSEFF тууралуу угуп калат. Ошол учурда программанын адистери Кочкор районун тургундары жана банк адистери үчүн атайын маалымат таратуу иш-чараларын өткөрүп жатышкан. Алар катышуучуларга курулуш баскычында энергияны үнөмдөөчү иштерди аткаруу канчалык пайдалуу жана маанилүү экендигин айтып берип,Кулубек байкенин суранычы менен KyrSEFFтин адистери Кара-Суу айылындагы жаңы үйүнө барып, изилдеп, көптөгөн энергияны үнөмдөө боюнча кеңештерди берип кайтышкан. Кулубек байкеге энергонатыйжалуу үйдү куруу иштерин баштоого адистерден алынган маалыматтар түрткү болгон.

«Биз KyrSEFFтин гранттык колдоосуна – Биринчи Микрофинансылык Компанияга жана KICB банкына эки жолу кайрылдык, биринчи жолу шыпты, дубалды, полду жылуулоо жана энергияны үнөмдөгөн терезелерди орнотуу үчүн 500000 сом көлөмундөгү насыя алдык. Ал эми 400000 сом өлчөмүндөгү экинчи насыя жылытуу тутумун жана жогорку натыйжалуу биомасса мешин орнотууга жумшалды. Ачыгын айтканда, мен алгач мындай мешти коюуга каршы болдум, себеби эски үйдө орнотулгандай эле үй жылытууга жана тамак бышырууга да ыңгайлуу болгон кадимки мешти каалагам. Бирок азыр бардыгы артта калды. Чоң, ынгайлуу жана жылуу үйдө жашап жаткандыгыбызга кудайга шугур,ушул жазда KyrSEFFтин адистери менен жолугуп калганыбызга терең ыраазымын. Алардан алган маалыматтар болбосо, балким үйүбүздү эски ыкма менен курмакпыз жана азыркыдай энергонатыйжалуу жылуу үйдун ээси болмок эмеспиз», – дейт Эркинбүбү Касымкулова.

Эркинбүбү апанын айтымында жаңы меш чыгашаларды бир кыйла кыскарткан, күнүнө болжол менен 3 чака гана көмүр керектелет, ал эми жылуулук- дубалдын, шыптын жана полдун жылытуучу материалдары аркылуу күнү бою сакталып турат.

“Мурда биз кышка 3 тонна көмүр сатып алчубуз жана дагы үйдү жылытууга жайында жыйып даярдаган тезектерди колдончубуз. Эски жыгач терезелерди кебез, желим пленканын жардамы менен жылуулап чыкчубуз. Мындай ыкманы азыр деле көптөгөн үй ээлери колдонушса керек. KyrSEFF программасы менен кызматташуунун натыйжасында үйдү туура жылуулоо жана жашаган турак жайга инвестиция кылуу, жашоонун сапатын жакшыртуу, үй-бүлөң үчүн ыңгайлуу шарттарды түзүү канчалык маанилүү экендигин түшүндүк. Мага терезелер өзгөчө жакты, анткени суукту киргизбей, жылуулукту сактап жана үйүбүздү жакшы жарыктандырып сүйүндүрүүдө. Мен терезенин жанына олтуруп алып тикмечилик менен алектенгеди жактырам, бул менин азыркы учурдагы жакшы көргөн иштеримдин бири”, -деп Эркинбубу апа кубанычы менен бөлүштү.

Кочкор районундагы Кара-Суу айылынын тургундары KyrSEFF программасынын финансылык мүмкүнчүлүктөрү жана пайдасы тууралуу абдан жакшы кабардар. Эң негизги нерсе программанын алкагындагы өткөрүлүп жаткан маалыматтык иштер,себеби жыл санап жарандар материалдарды тандоо,туура жылуулоо,энергияны жана акча каражатын үнөмдөө боюнча терең маалымат алышууда. Аба ырайы, өсүмдүктөрдүн сапаты, экономика жана ар бир адамдын ден-соолугу табиятка болгон аяр мамиледен көз каранды. Жылдан-жылга адамдардын экологиялык ой жүгүртүүсүүнүн өзгөрүүсү абдан кубандырууда. 

KyrSEFFтин инженерлеринин эсептөөлөрү боюнча эки долбоор менен ишке ашырылган, аянты 207 м2 түзгөн Касымкуловдордун жаңы үйүндөгү энергонатыйжалуу иш-чаралар ар жылы 57 596 кВт/саат энергияны үнөмдөөгө жана 44 869 тонна көлөмүндөгу СО2 азайышына алып келет.

Өзгөрүүгө себеп болгон – пандемия

COVID -19 илдети көпчүлүк кыргызстандыктардын жашоосун өзгөрттү десек болчудай. Пандемия кимдир- бирөө үчүн трагедияга айланса, бирөөлөр үчүн турмушун өзгөртүп, жашоого болгон көз карашын башка нукка бурулушуна түрткү болду.

KyrSEFF программасынын кардары болгон Темирлан Адылчаевдин жашоосундагы өзгөрүүлөр дагы дал ушул пандемияга байланыштуу. Биздин кардар COVID -19 илдети күчөп турган, карантин мезгилинде үй бүлөсү менен тоого жакын Чүй областындагы Аламедин районунун Беш- Күнгөй айылына көчүү чечимине келген. 

“ Карантинде көп кабаттуу үйдүн батиринде камалып отуруу биздин үй бүлө үчүн чоң сыноо болду десем жанылышпайм. Эшике чыгып, таза абада дем алып, шишкебек бышырып жаткан жер үйдө жашаган тааныштарыма ошол учурда суктандык. Карантин учурунда мындай мумкунчулук батирде жашагандар үчүн кол жеткис эле. Ушул себептен карантиндин бүтүшү менен батиримди сатып, борбодон алыс эмес жайгашкан айылдардын бирине үй салуу чечимине келдим. Беш-Күнгөй айлынан келишим баада жер тилкесин сатып алып, үй курууга кириштим. Өзүм дагы курулушта жаңы технологияларды колдонууга кызыккандыктан, үйүбүздү энергонатыйжалуу, сейсмотуруктуу жана экологиялык талаптарга жооп бере тургандай кылып курууну чечтим”– дейт Темирлан Адылчаев.

Кожоюн баардык жылуулоо каражаттарын жана ар кандай калыңдыктагы базальт плиталарын Россиядан алдырткан. Бул жылытуучу материал менен дубал (калыңдыгы 100мм), шып (калыңдыгы 150 мм), жана пол технониколь carbon (калыңдыгы – 100 мм) менен жылууланган, жана 5 камералуу энергия үнөмдөөчү айнектен даярдалган терезелер орнотулган. Ал эми газ меши жогорку (пайдалуу аракет коэффиценти менен) тандалып алынган, үйдүн аба айлануусунда вентиляцияны камсыз кылуу жана жылытуу учун үйгө жылуулук насосу орнотулган. Бекем үйдүн негизин түзгөн фундаметти жылуулоо үчүн «Технониколь Carbon» пенополистиролу колдонулган.

 “Энергонатыйжалуу үй куруу көп каражатты талап кылгандыктан Бишкектеги батирибизди саткандан түшкөн акчабыз дагы жетиштүү болгон жок. Бул себептен банкка кайрылууга туура келди, кредиттик адистин сунушу менен гранттык колдоосу бар KyrSEFF туруктуу энергияны каржылоо программасынан 3 000 000 сом өлчөмүндө насыя алдым. Аталган сумманы курулуш учурунда энергоүнөмдөө иш – чараларынын комплексине жумшап, ийгиликтүү аткарылган иш үчүн Европа Биримдигинен 4 181,72 АКШ долларын бонус катары алууга жетиштим. Бул кыш биздин жаңы, жарык, жылуу жана жайлуу үйүбүздөгү биринчи кыштообуз. Үй бүлөмдүн ыңгайлуу,бакубаттуулугу үчүн аткарган аракетимдин жыйынтыгына ыраазымын. Энергоүнөмдүү терезелер кышкысын жылуулукту жакшы кармап, жайында ысык абанын киришинен коргогондугу жакты. Табигий газ Беш -Күнгөй айылына чейин тартылбагандыктан, быйыл үйдү электрэнергиясы менен энергиянатыйжалуу жылытуучу насос аркылуу жылытууга туура келди, буюрса эмки жылы газ биздин айылга дагы жетет деген ишеничтебиз”- дейт өз ойлору менен бөлүшкөн кожоюн.

Темирлан Адылчаевдин курулуш тармагында топтогон 20 жылдык, анын ичинде Европадан алган бай тажрыйбасы, заманбап технологияларды пайдалануу менен курулган үйүнүн долбоорун иштеп чыгууда чоң роль ойногонун белгилеп кетпесек болбос. Каарманыбыздын сапаттуу жана энергонатыйжалуу материалдарды тандаганы жөн жерден эмес. Анткени кардарыбыз табиятка камкордук көрсөткөн, жоопкерчиликтүү жарандардан катарын толуктайт. Учурда көйгөйгө айланган шаардагы абанын абалын эске алуу менен жер там салам деп турган ар бир жаран жылуулук системасын тандоодо, экологияга аяр мамиле керек экендигин унутушпаса. Мамлекетибизде “жашыл экономиканын” өнүгүшүнө ар бир жаран социалдык жоопкерчилик аркылуу салым кошо алат.

KyrSEFF инженер-адистеринин эсептөөлөрү боюнча үй куруудагы аткарылган энергонатыйжалуулук боюнча иш аракеттер ар жылы 85 МВт\саат үнөмдөөгө жана СО2нин 57 тоннага кыскарышына өбөлгө түзөт.

Евросоюз гранттарынан “Жашыл чечим” үчүн мотивация

Жеке менчик үй куруу ар бир мырзанын кыялы деп айтсак жанылышпасак керек,Бишкек шаарынын тургуну Бактыбек Жээналиев дагы жеке менчик үй курууну кыялданып жургөн.Көп кабаттуу квартирада жашоо беш балалуу Жээналиевдердин үй-булөөсүнө жыл өткөн сайын ынгайсыз боло баштаган. Уй куруу планы ар кандай себептерден улам жылдырылып келген.Ар бир кыйынчылык жакшылыкка делгендей,пандемиядан улам карантин маалында көптөгөн жарандарыбыз квартираларынан эч жакка чыга алабай үйдө болуусу Бакытбек Жээналиевге шаардын четинен жер тилкесин сатып алууга түрткү болду.

“2020-жылдын жаз айлары биздин эсибизде коп жылдарга калса керек,анткени антисептик менен подъездеги ар бир эшиктин туткаларын тазалап турууга туура келди жана балдарыбыздын ден-соолугу үчүн аябай корктук.Ошондуктан үй куруу ишин кечендете бербей тезирээк баштайлы деп чечтик.Чүй облусуна караштуу Сокулук районундагы Селекция айылынан жер тилкесин сатып алып, ал жакта жеке менчик турак жайдын курулуш иштерин баштадым.Өзүм курулуш тармагында эмгектенгендиктен менде заманбап энергонатыйжалуу турак жайды куруунун планы бар болчу.Көптөн бери KyrSEFF туруктуу энергияны каржылоо программасынын сайтынан маалыматтарды окуп,изилдеп жүргөм жана дагы программанын борордук офисине консультацияларга барып,заманбап турак жайды курууга кандай материалдарды колдонуу керектиги боюнча анык-так түшүнүгүм бар болчу”-деп Бакытбек Жээналиев бөлүшүп өттү.

Бакытбек Жээналиев KyrSEFFтин партнер банкатарынын биринен 1 миллион сомго насыя алган,ал акчаны 5 камералуу энергонатыйжалуу жана энергияны үнөмдөөчү терезе койдурганга,шыпты калындыгы 10 сантиметр болгон полиуретан менен жылуулоого,дубалдарга тыгыздыгы 1м³ га 15 кг болгон калындыгы 10 сантиметрлик пенопласт алганга,ал эми полду калындыгы 10 сантиметр болгон пенопласт менен жылуулоого жумшаган.Үй ээси 2020-жылдын декабрь айында аянты 280 чарчы метр болгон жаны үйүнө көчүп кирген жана кылынган иштин жыйынтыгына аябай ыраазы.

“Үйду жылытуу үчүн электр конвекторлорун орноттум.Албетте азыркы убакта электр энергиясынын өчурулбөшунө толук ишенууго болбойт,ошондуктан келечекте жанылануучу энергиядагы автономдуу генератор койдурууну пландап жатам,ошону менен үйүмдү энергетикалык жактан көз карандысыз кылгым келет.ЭЭ иштеринен улам үйүмдө абдан жагымдуу температура жаралды, балдарыбыз футболкачан ойноп жүрө беришет.ЭЭ мешти коюу тууралуу эч ойлонгон эмесмин,мени Бишкек шаарында түзүлгөн экологиялык кырдаал жана шаарыбыздын экологиялык жактан кир шаарлардын тизмесине киргендиги аябай өкүндүрдү. Ошондон улам ЭЭ мешин койдуруу чечимине келдим. Ар бир менчик үй ээси табиятка камкор мамиле кылуусу керек,өзүбүз,биздин балдарыбыз ошол аба менен дем алып жатканын эске алуубуз маанилүү жана акырындык мене отун менен үйлөрдү жылытууну жоюу керек деп эсептейм. Кудайга шүгүр, мамлекетибизде жер- жерлерди газга кошуу процесси жүрүп жатакандыгын эске алып, газ түтүкчөлөрун орнотуп койдум”-дейт Бакытбек Жээналиев.

Белгилеп айта кетуучу нерсе Бакытбек Жээналиев үйүндө энергияны үнөмдөөчү проекти ийгиликтүү ишке ашырып, Европа Биримдиги тарабынан 2,223,09 доллар көлөмүндөгү бонус алганга жетишти.Анын айткандарына таянсак Европа Биримдигинин гранты каарманыбызга турак жайды жылуулоого сапаттуу материалдарды колдонууга мотивация берген.Каарманыбыз замабап “жашыл чечимдер” боюнча дагы да маалымат топтоодо,себеби бул чечим турак жайынын сапатын жогорулатат,энергоресурстарды сарамжалдоого жардам берет жана албетте үй-булөөлүк чыгашаны азайтууга мүмкүнчүлүк түзөт. 

KyrSEFF инженерлеринин эсептөөлоөру боюнча уй куруудагы аткарылган энергонатыйжалуулук боюнча иш аракеттер ар жылы 41 554 кВт/саат үномдөөгө жана СО2 нин 27 314 килограммга кыскарышына өбөлгө болот.

Неберелердин жаркын келечеги үчүн энергонатыйжалуу үй

Ош шаарынын тургуну Айнагүл Насырованын үйү 1993 жылы курулган. Үйдүн дубалдары керамзитобетондуу бөлүктөрдөн тургузулуп, 150 чарчы метр аянтты ээлейт. Курулуш учурунда жылуулоо иштери эске алынбагандыктан кышкысын суук болуп, жайкысын аптаптуу ысык ыңгайсыздык жаратчу. Мындай шарттарга көнүп калган үй бүлө,эч нерсени өзгөртүүнү деле ойлонушкан эмес.

 Бирок 2020 жыл каарманыбыз үчүн өзгөрүүнүн жылы болду, өзгөрүүгө Айнагүл эженин Бишкек шаарында жашаган эжелери бирден бир себеп болгон. Каарманыбыздын эжелери KyrSEFF туруктуу энергияны каржылоо программасы аркылуу энрегоүнөмдөө иш- чараларын аткарышып, жашоо шарттары үчүн бир топ ынгайлуулуктарды түзө алышкан.

Бир туугандарынын тажыйрбасынан таасирленген каарманыбыз KyrSEFF программасынын өнөктөш банктарынын бирине кайрылган.

“90- жылдары үйүбүздүн курулушу жүрүп жаткан учурда жылуулоо боюнча маалыматтар дээрлик жок эле. Ал убакта термаизоляция каражаттарын колдонуп, энергонатыйжалуу терезелерди орнотуу менен кышкысын жылуу үйдө жашоо мүмкүн экендиги оюбузга дагы келген эмес. Мурда үйдү жылуутуга 6 тоннадай көмүр жумшасак, учурда чыгымдар бир топ азайгандыгын байкадык. Ар жылы жылууланбаган муздак үйдү жылытууга көп чыгым короткондун ордуна, бир жолу энергонатыйжалуу үй курууга аянбай инвестиция кылуу керектигин түшүндүк”, – деп бөлүшүп өттү Айнагүл айым.

Оңдоп түздөө иштери башталар алдында, Айнагүл эженин үйүндө KyrSEFF программасынын түштүк регионундагы адиси Нурлан Ирисов болуп, ал курулуш конструкциялары менен таанышкан. Биздин адисибиз үй ээсине аткарылчу иштер жана колдонуулучу каражаттар боюнча кеңештерин берип кайткан. Жыйынтыгында үйдүн тышкы дубалы калыңдыгы 30 мм пеноплекс менен жылууланган, 5 камералуу энергонатыйжалуу терезелер орнотулуп жана кире беришке жылууланган эшик коюлган. Ал эми шыпты жылуулодо 100 мм плита колдонулса, пол 30 мм пеноплекс менен жылууланган. Жогоруда айтылган иштерден сырткары жылуулук системасы үчүн сетификациадан өткөн, жаңыланган меш сатылып алынган.Колдонулган каражаттардын баардыгы жарактуу материал жана жабдуулардын тизмесинин талаптарына жана нормаларына жооп берет.

“Эгер биз мурда үйлөрдү жылуулоодогу жаңы технологиялар менен тааныш болгонубузда, акыркы 20 жылдагы жашообуз башкача болмок экенин түшүндүк. Районубуздагы көпчүлүк турак жайлардын энергоүнөмдөө ченемдери жок курулгандыгы кейитет. Жарандар өз жашоосу үчүн жеңилдиктерди түзө албай жаткандыгынын эң башкы себеби – маалыматтын аздыгы. KyrSEFF сыяктуу иновациалуу программанын жардамы менен көптөгөн кыргызстандыктар жашоо шарттарына ыңгайлуулук түзө алышты. Биздин көчөбүздө дагы көптөгөн жаңы үйлөр курулууда жана биздин энергоүнөмдүү үйүбүзгө кызыккан кошуналарыбыз саны арбыды.Алардын арсында үйүбүздө аткарылган энергонатыйжалуу иштер менен келип таанышып, кетип жаткандары дагы бар. Балдарыбыздын баардыгы бой жеткен, алардын балалыгы муздак уйдө өткөндүгү мени өкүндүрөт, жакында эле уулубуз үйлөндү буюрса неберелерим жылуу, жайлуу үйдө чоңоет деп сүйнүчүзгө чек жок”, – дейт маңдайы жарыла сүйүнгөн кожойке. 

Кошумчалай кетүүчү нерсе Айнагүл Насырова үй жылуулоого 800 000 сом инвестиция жумшап, аткарылган натыйжалуу иштери үчүн Айгүл эже Европа Биримдигинен грант катары 1,988.48 АКШ доллар ала алды. KyrSEFF адистеринин маалыматы боюнча ийгиликтүү аткарылган энергоүнөмдөө иштеринин натыйжасында энергия 36,779 кВтс/ж азайып, ал эми СО2 226,363 кг кыскарган.